1 grudnia 2025 r. Rzecznik Finansowy opublikował „Ogólne Oświadczenie zawierające istotny dla sprawy pogląd" dotyczące sankcji kredytu darmowego (SKD). Dokument może być przedstawiany przez konsumentów w każdej sprawie sądowej — i realnie wzmacnia ich pozycję w sporach z bankami i firmami pożyczkowymi.
Co to oznacza dla konsumentów?
Dokument ma charakter uniwersalny, gdyż odpowiada na najczęstsze problemy pojawiające się w sporach z firmami pożyczkowymi i bankami. Konsument nie musi występować o indywidualny pogląd w swojej sprawie.
Dlaczego ten pogląd jest tak ważny?
- Konsument nie musi przedstawiać indywidualnego wniosku — dokument może być od razu załączany do pozwu lub pisma procesowego.
- Oświadczenie obejmuje pełną interpretację art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, regulującego sankcję kredytu darmowego — w tym kwestie RRSO, całkowitej kwoty kredytu, prowizji, odsetek i obowiązków informacyjnych przedsiębiorcy.
- To jeden z najbardziej kompleksowych dokumentów Rzecznika Finansowego w ostatnich latach — wskazuje, że praktyki kredytodawców powszechnie naruszają przepisy.
Najważniejsze wnioski z Ogólnego Oświadczenia
1. Brak lub błędne informacje w umowie
Naruszeniem są w szczególności:
- błędne wskazanie całkowitej kwoty kredytu,
- nieprawidłowe określenie wskaźnika RRSO, w tym założeń do jego wyliczenia,
- ukryte koszty,
- podanie nieprawidłowej wysokości odsetek,
- niejasne lub mylące zapisy.
2. Błędne RRSO to jedno z najpoważniejszych naruszeń
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Rzecznik Finansowy podkreślają, że:
- podanie samego wzoru matematycznego zamiast RRSO jest niedopuszczalne,
- brak danych do obliczenia RRSO oznacza naruszenie,
- podanie RRSO zawyżonej lub zaniżonej to również naruszenie skutkujące sankcją kredytu darmowego.
3. Kredytodawca nie może naliczać odsetek od prowizji i innych kosztów
Rzecznik wskazuje jednoznacznie, że naliczanie odsetek od kredytowanej prowizji stanowi praktykę niezgodną z prawem. Taka konstrukcja:
- sztucznie podwyższa koszty,
- zaniża RRSO,
- wprowadza konsumenta w błąd w zakresie całkowitej kwoty do zapłaty.
4. Umowa musi być jasna i zrozumiała
Dyrektywa 2008/48 i liczne orzeczenia TSUE wymagają, by konsument mógł przewidzieć wszystkie koszty i zasady spłaty. Jeżeli zapisy są nieprecyzyjne, ogólnikowe lub niejednoznaczne — naruszają art. 10 dyrektywy oraz art. 29–30 ustawy o kredycie konsumenckim.
5. Rok na złożenie oświadczenia liczy się od wykonania umowy
- termin na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego liczy się od wykonania umowy przez obie strony,
- o sankcji można dowiedzieć się dopiero po całkowitej spłacie — i nadal konsumenta obowiązuje rok na złożenie oświadczenia,
- roczny termin został zastrzeżony przez ustawodawcę na korzyść konsumenta.
6. Naruszenia dotyczą także braku informacji o prawie odstąpienia od umowy
Sankcją kredytu darmowego skutkuje w szczególności brak wskazania:
- sposobu odstąpienia od umowy,
- skutków odstąpienia,
- odsetek liczonych w stosunku dziennym.
Korzyści dla konsumentów
- Większe szanse w sporach z firmami pożyczkowymi — Rzecznik potwierdza niezgodność wielu stosowanych praktyk z ustawą.
- Silniejsze argumenty procesowe — dokument może być załączany do pozwu jako wsparcie wykładni.
- Możliwość odzyskania zawyżonych kosztów — SKD prowadzi do spłaty wyłącznie kapitału, więc konsument może odzyskać wszystkie prowizje, opłaty i odsetki.
- Ujednolicenie wykładni prawa — sądy zyskują wyraźne stanowisko organu chroniącego konsumentów.
Podsumowanie
Ogólny pogląd Rzecznika Finansowego to dokument, który realnie wzmacnia pozycję konsumentów w sporach z instytucjami finansowymi. Wskazuje jednoznacznie, że obowiązki informacyjne kredytodawcy są restrykcyjne, a każde ich naruszenie może prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego.